بازار مسکن و صنعت ساختمان ایران پس از ماهها رکود تورمی، اکنون با شوک جدیدی مواجه شده است: افزایش بیسابقه قیمت مصالح پس از حملات اسفند ۱۴۰۴ و آسیب دیدن صنایع فولاد و پتروشیمی. رئیس کانون سراسری انبوهسازان از رشد ۳ برابری قیمت محصولات پلیمری و لوله خبر داده و دبیر این کانون از بهبود نسبی معاملات مسکن در خارج از تهران میگوید. اما آیا بازسازی خرابیهای پساجنگ میتواند موتور خاموش ساختمانسازی را دوباره روشن کند؟
جنگ یا رکود؟ معادله دشوار صنعت ساختمان
چند سالی است که بازار مسکن در خواب سنگین رکود فرو رفته است. آمارهای رسمی از کاهش سرمایهگذاری در حوزه ساختمان، افت تعداد پروانههای ساخت و حذف تدریجی مردم از معاملات مسکن حکایت دارند. اما اکنون، برخی فعالان اقتصادی به «بازسازی خرابیهای پس از جنگ» به عنوان یک فرصت برای بیداری این صنعت چشم دوختهاند.
با این حال، جمشید برزگر، رییس کانون سراسری انبوهسازان هشدار میدهد که سه مانع بزرگ پیش روی این سناریو قرار دارد:
- کاهش قدرت خرید خانوارها در ۸ سال گذشته
- فضای ناپایدار سیاسی و بلاتکلیفی نسبت به آینده تنشها
- آسیب مستقیم جنگ به زنجیره تامین مواد اولیه
۳۰۰ درصد افزایش قیمت در ۴۰ روز؛ فاجعه لوله و پلیمر
برزگر در پاسخ به این پرسش که «آیا قیمت تمامشده ساخت مسکن افزایش مییابد؟» صراحتا میگوید: «قطعا این موضوع رخ خواهد داد. بعد از حملات ناجوانمردانه به صنایع پتروشیمی، محصولات پلیمری و لوله حدود ۳ برابر رشد کرد. در بخش فولاد نیز شاهد رشد ۲۰ درصدی قیمت محصولات مرتبط با مسکن هستیم.»
این یعنی انبوهسازان و مصرفکنندگان نهایی با یک تورم دوگانه در مصالح کلیدی روبهرو هستند.
بهبود نسبی در معاملات؛ اما نه در تهران!
فرشید پورحاجت، دبیر کانون سراسری انبوهسازان، تصویری متفاوت ارائه میدهد. به گفته او قبل از جنگ، بازار مسکن در حال «پوستاندازی» بود. بازار مسکن به لحاظ خرید و فروش معاملات ملکی، شرایط بهتری را تجربه میکرد؛ هرچند که مقداری افزایش قیمت هم در حال شکلگیری بود. بعد از اتفاقات اسفند ۱۴۰۴، شاید تنها در تهران بزرگ شرایط معاملات مسکن بسیار ناپایدار شد اما در سایر جغرافیای کشور، بر اساس رصد و استعلام میدانی، معاملات مسکن، نسبت به سال گذشته، شرایطی بهتر پیدا کرده و به نوعی در فازی جدید از بازار مسکن قرار گرفتیم.
پورحاجت تاکید میکند: «حجم معاملات گسترده نیست، اما دیگر خبری از قفلشدگی کامل ۵ سال گذشته نیست. رکود مطلق را امروز در بازار مسکن نمیبینیم.»
آمار ساختوساز: زمستان ۱۴۰۴ امیدوارکننده، فروردین ۱۴۰۵ فاجعه
بر اساس آمارهای فصلی، وضعیت ساختوساز در زمستان ۱۴۰۴ نسبت به مدت مشابه سال ۱۴۰۳ بهبود یافته بود. اما پورحاجت میگوید: «وضعیت ساختوساز در فروردین ۱۴۰۵ اصلا مساعد نبود و علت آن کاملا مشخص است: شرایط جنگی.»
بحران در بورس کالا: تقاضای ۳ هزار تنی در مقابل عرضه ۸۰ تنی
یکی از تلخترین آمارهایی که پورحاجت فاش میکند، مربوط به بورس کالا است: «آخرین عرضه مصالح در بورس کالا ۸۰ تن بود، درحالیکه تقاضا به بیش از ۳ هزار تن میرسید. وقتی نظم عرضه و تقاضا به هم میخورد، شکاف قیمتی سنگینی ایجاد میشود.»
پورحاجت خواستار مدیریت دولت در توزیع، ممنوعیت صادرات محصولات پتروشیمی و معافیتهای گمرکی برای واردات شد.
راهکار خروج از رکود: تشویق شهرداریها و پایان بلاتکلیفی
پورحاجت معتقد است اگر شهرداریها و شوراهای شهر سیاستهای تشویقی اعمال کنند، رکود ۵ ساله میتواند سپری شود. یکی از اقدامات مثبت، ابلاغیه وزارت کشور برای ممنوعیت افزایش عوارض پروانه ساختمانی است. وی تاکید کرد: در سال جاری حتما مصالح ساختمانی مشمول افزایش قیمت خواهند شد: یک به دلیل تورم عمومی و دو به دلیل افزایش هزینههای تولید نظیر افزایش ۶۰ درصدی حقوق و دستمزد که البته این روند طبیعی است و تاثیر خود را بر افزایش قیمت نهادههای تولید و کارخانهها خواهد گذاشت، اما جهش غیرمنطقی فعلی نیازمند مداخله فوری دولت است.